Naslov (srp)

Strukturno-semantički tipovi rečenica bez predikata u savremenom srpskom jeziku

Autor

Despotović, Julijana, 1989-

Doprinosi

Kovačević, Miloš, 1953-
Petković, Jelena, 1975-
Čutura, Ilijana, 1972-
Janjušević-Oliveri, Ana M., 1977-

Opis (eng)

This doctoral dissertation aims at analyzing verbless sentences and their structural andsemantic typology. Since the current literature on the Serbian language does not provide acomprehensive structural and/or semantic analysis of such sentential structures, we first had todefine a verbless sentence. A verbless sentence is a sentence that does not contain a finitepredicate or a copula. Due to the departure from a canonical clause structure, such constructionsare not fully developed sentences in a strict grammatical sense. Still, they are communicativesentences, i.e. they function as sentences communication-wise.The sample used in this analysis was compiled through the extraction of the examplesfound in the corpora of the contemporary Serbian language. It includes diverse functional styles,but is primarily based on the literary texts and newspaper texts, including the dialogical micro-discourse found in the drama and prose texts.The hyperordinated criterion was semantic, i.e. we moved from the semantics toward theforms. Based on this criterion, the following classes of verbless sentences were found:descriptive, existential, qualifying and identifying, relational, and appellative. All classes can befurther divided into subclasses based on the semantic criteria. Descriptive verbless sentencesinclude those that refer to: 1) weather conditions and other natural phenomena; 2) time and space;3) objects of perception; 4) events and processes; and 5) psycho-physical states. Existentialverbless sentences can be further classified as quantificational, negated, and representative. Theinstances of descriptive and existential constructions are always one-constituent, rhema sententialconstructions. On the other hand, qualifying and identifying constructions can be one-constituentsentences, containing a rhema (i.e. a qualifier or an identifier), or two-consituent sentences,containing a subject (theme) and a qualifier/identifier (rhema) ascribed to that subject. Relationalverbless sentences always have a thema-rhema structure, i.e. they consist of two constituents.There are three semantic subclasses: locational, temporal, and situational sentences. Appellativeverbless sentences can be divided into four semantic subtypes: imperative, interrogative, optative,and vocative. The analysis finally provides formal descriptions of all syntactic units that aretreated as verbless sentences in this dissertation.After the semantic analysis, the dissertation focuses on the relationships between verblessclauses and compound/complex sentences. The results demonstrate that verbless clauses can beused in all types of compound sentences, but that they are primarily used independently, i.e. assimple sentences. The findings also show that verbless clauses can be used as both main andsubordinate clauses within complex sentences.The analysis of the contextual inclusion has shown that the signals used to indicate textualinclusion are lexical (nominative and explicative) connectors and deictic expressions, such asotuda, evo, and eto. The stylistic analysis reveals that verbless sentences are not only tightlyrelated to ellipsis, but that there are also other stylistic structures that they can be associated with,including: distribution, sub-division, retention, exclamation, rhetorical question, metaphor, andcomparison. Finally, the analysis focusing on the distribution across function styles hasconfirmed the hypothesis that verbless sentences can be primarily found in spoken colloquialdiscourse, and literary and newspaper style. They are rare in scientific and official style.

Opis (srp)

Predemet analize u ovoj doktorskoj disertaciji jesu rečenice bez predikata,odnosno strukutrno-semantički tipovi nepredikatskih rečenica. Budući da takverečenice nisu bile predmet iscrpnijih strukturnih niti semantičkih proučavanja unauci o srpskom jeziku, pre analize morali smo odrediti šta pod nepredikatskomrečenicom podrazumevamo. Nepredikatskom rečenicom smatramo svaku onu rečenicu izkoje izostaje predikat iskazan glagolom u ličnom glagolskom obliku ili kopula kaoglagolski deo neglagolskih predikata. To, dakle, nije gramatička nego komunikativnarečenica. S druge strane, u analizi nismo koristili termin iskaz budući da postoje iiskazi koji nisu komunikativne rečenice.Analiza rečenica bez predikata vršena je na korpusu savremenog srpskog jezikaekscerpiranjem primera iz funkcionalnostilski raznovrsnog korpusa, koji uključujedela iz književnoumetničkog stila, izdanja iz publicističkog stila i primere izrazgovornog stila koji su reprezentovani dijaloškim mikrodiskursima u dramskim iproznim tekstovima.U analizi smo išli od semantike ka formi, pa je hiperordinirani kriterijumanalize bio semantički. Na osnovu tog kriterujuma izdvojeni su sledeći tipovinepredikatskih rečenica: deskriptivne, egzistencijalne, kvalifikativne iidentifikacione, relacione i apelativne rečenice. Daljom primenom semantičkogkriterijuma izvršene su potklasifikacije svakog od izdvojenih semantičkih tipova.Tako se deskriptivne rečenice mogu podeliti na rečenice sa značenjem 1) vremenskihprilika i pojava u prirodi; 2) vremena i prostora; 3) predmeta opažanja; 4) događaja iprocesa; 5) psihofizičkih stanja. Egzistencijalne nepredikatske rečenice možemoklasifikovati na kvantifikacione, negirane i prezentativne rečenice. I deskriptivnei egzistencijalne rečenice realizuju se uvek kao jednočlane, rematske rečeničnestrukture. Za razliku od njih, kvalifikativne i identifikacione rečenice mogu serealizovati i kao jednočlane, koje sadrže samo remu (kvalifikator ili identifikator);i kao dvočlane, koje sadrže i subjekat kome se pripisuje kvalifikacija/identifikacija(temu) i kvalifikator/identifikator (remu). Relacione nepredikatske rečnice uvek sudvočlane, a realizuju se u tri semantička podtipa: lokacione, temporalne i situativnenepredikatske rečenice. Apelativne nepredikatske rečenice podeljene su na četirisemantička podtipa: imperativne, interogativne, optativne i vokativne nepredikatskerečenice. Analiza pojedninih emantičkih tipova, naročito apelativnih rečenica,tipova nužno je uključivala i pragmatičke kriterijume, a na kraju su dati i formalniopisi svih sintaksičkih jedninica koje smatramo nepredikatskim rečenicama.Nakon semantičke analize rečeničnih tipova, u radu je analiziran odnosnepredikatske i složene rečenice. Analiza je pokazala da nepredikatska rečenica možetvoriti sve tipove nezavisnosloženih rečenica, ali da je njena primarna formarealizacije ipak prosta rečenica. Što se odnosa zasvisnosložene i nepredikatskerečenice tiče, pokazano je da nepredikatska rečenica može zauzimati i pozicijunezavisne i poziciju zavisne klauze unutar zavisnosložene rečenice. Analizakontekstualne uključenosti nepredikatskih rečenica pokazala je da se kao signalitekstualne uključenosti javljaju leksički nominativni i eksplikativni konektori, kao iupućivačke reči otuda, evo i eto. Stilistička analiza nepredikatskih rečenicapokazala je veze nepredikatske rečenice sa elipsom, kao i nizom drugih stilema:distribucijom, parcelacijom, retinecijom, eksklamacijom, retoričkim pitanjem,meteforom i poređenjem. Analiza funkcionalnostilske distribucije različitih tipovanepredikatskih rečenica, potvrdila je hipotezu da su one odlika prvenstvenorazgovornog, književnoumetničkog i publicističkog stila, a da se izuzetno retkoupotrebljavaju u naučnom i admnistrativnom funkcionalnom stilu.

Opis (srp)

-

Jezik

srpski

Datum

2024

Licenca

Ovo delo je licencirano pod uslovima licence
Creative Commons CC BY-NC-ND 3.0 AT - Creative Commons Autorstvo - Nekomercijalno - Bez prerada 3.0 Austria License.

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/at/legalcode